HA�yA?k, konumu itibariyle uzunca bir sA?reden beri bilinmektedir. 19. yya��A�n ilk yarA�sA�nda Eskiyapara��dan bahsedenlerden biri W.J. Hamiltona��dur. O yA�llarda Alaca A?zerinden Eskiyapar yA�nA?ne hareket eden Hamilton, hA�yA?AYA? gA�rmA?AY ve A�nemine deAYinmiAYtir. H.H. von der Osten, Eskiyapara��dan bahseder ve onu a�?AltA�yapana�? olarak tanA�mlar. J.G.C. Anderson, 1903 yA�lA�ndaki A�alA�AYmasA�n
da Eskiyapara��A� konu almA�AYtA�r: Eskiyapara��A�n batA�sA�ndaki KA�cA�lA� KA�yA?a��nA? geA�ip Alacaa��ya doAYru yola devam ederken Eskiyapara��a uAYradA�AYA�nA� 1903a��de yazmA�AYtA�r. KA�yden A�nce iki mil taAYA�nA�n daha A�nce alA�ndA�AYA�nA� anlatA�r; Eskiyapara��A� antik Karissa olarak lokalize etmek ister. J.Garstang 1926a�� daki yayA�nA�nda bu A�evreden bahsetmiAYtir. HA�yA?k A?zerindeki ilk fiziki uygulama 1945 yA�lA�nda Alaca HA�yA?k kazA�sA� ekip A?yesi E. Akurgal tarafA�ndan yapA�lmA�AYtA�r. Akurgal, Eskiyapara��da bir sondaj gerA�ekleAYtirmiAY, bu vesile ile Eskiyapara��A�n, PazarlA� ve Alaca HA�yA?ka��te temsil edilen medeniyetlere sahip olduAYunu vurgulamA�AYtA�r. AynA� yA�l Ankara MA?zesi MA?dA?rA? R. Temizer baAYkanlA�AYA�ndaki KalA�nkaya kazA� heyeti Eskiyapara��da incelemelerde bulunmuAYtur. A�ncelemeler sA�rasA�nda MA� 3. binyA�la ait bir kale duvarA� kalA�ntA�sA� ile Roma ve Bizans DA�nemlerine ait yazA�lA� taAY eserler gA�rA?lmA?AYtA?r. 1968 yA�lA�nda ise Eskiyapara��dan boAYa kabartmalA� bir vazo Eskiyapar sakinleri tarafA�ndan Ankara Anadolu Medeniyetleri MA?zesia��ne teslim edilmiAYtir. AyrA�ca bu yA�llarda Eskiyapara��dan A�ok sayA�da tam kaplar ve diAYer eserler ortaya A�A�kmaya baAYlamA�AY, hA�yA?k arkeoloji camiasA�nA�n odak noktasA� olmuAYtur. HA�yA?k A?zerinde inAYaat uygulamasA� sA�rasA�nda aA�A�lan temeller, yol, bahA�e gibi dA?zenlemeler hem A?st tabakalarA� tahrip ediyor hem de eserlerin ortaya A�A�kmasA�na neden oluyordu. Bunun A?zerine Ankara Anadolu Medeniyetleri MA?zesi tarafA�ndan isabetli bir kararla 1968 yA�lA�nda Eskiyapara��da ilk arkeolojik kazA�lar baAYlatA�lmA�AYtA�r. KazA�lar devam ederken, A�ncelikle hA�yA?AYA?n doAYu ve kuzeydoAYusundaki evler kA�smen kamulaAYtA�rA�lmA�AY, Eskiyapar kazA� ve araAYtA�rma evi inAYa edilmeye baAYlamA�AYtA�r. MA?ze tarafA�ndan yA?rA?tA?len kazA�lar 1982 yA�lA�na kadar devam etmiAY, aynA� yA�l kazA�lara ara verilmiAYtir. M. Mellink, 1968a��de R. Temizera��in Eskiyapara��da kazA�lara baAYlayacaAYA�nA� bildirmektedir: Mellink 1969 yA�lA�ndan itibaren Eskiyapar kazA�larA�nA�A�AJAA�dergisinde a�?Archaeology in Asia Minora�? baAYlA�AYA� iA�inde vermiAYtir, kazA�larA�n ikinci yA�lA�nda 1969a��da 100×75 ma��lik bir alandaki Roma, Galat ve Frig kalA�ntA�larA�nA�n temizlenerek, 1970a��deki derin kazA�lar iA�in ortam oluAYturulduAYunu yazmA�AYtA�r. 1983-1984 yA�llarA�nda daha A�nce Alaca HA�yA?ka��te olduAYu gibi hA�yA?kteki kA�y evleri kaldA�rA�larak hA�yA?k yA?zeyi boAYaltA�lmA�AY, evler bugA?nkA? yerlerine taAYA�nmA�AYtA�r.